السيد محمد حسين الطهراني

69

الله شناسى (فارسى)

بزرگ به فارسى ترجمه نموده است ، در آخر ترجمهء جلد ششم شرح مزبور ، دربارهء شيخ أحمد احسائى و مذهب شيخيّه با عباراتى كه گوئى ترجمهء تحت اللفظى از عربى و بكلّى از قواعد انشاء فارسى دور است چنين نوشته : « بايد دانست همچنان‌كه در ميان مذهب اماميّه در متأخّرين علماء ايشان نيز فىالجمله مناقشاتى و مخالفاتى حاصل شده است . و منشأ او چنگ زدن است به أخبار متشابه وارده در كتب اخبار ، و تأويل نمودن قرآن است به اخبار غير موثَّقٍ بها در شأن ائمّهء خود و فىالجمله غلوّى دربارهء ايشان ؛ پس حادث گرديد مذهبى كه او را مذهب شيخى مىگويند كه مؤسّس او شيخ أحمد احسائى بود . و از براى اوست اصطلاحاتى در اداء مطالب خود . و از اين جهت مرادات شيخ ، ترقّى داد و رونق داد آن مسلك را به حدّى كه نسبت داده مىشد آن مسلك به خودش و گفته مىشد : مذهب سيّد كاظمى . و در ميان تلامذهء او بود مردمانى جاهل و بىسواد و طالبان اسم و آوازه ؛ پس ادّعا مىكردند مطالبى را كه نه شيخ أحمد و نه سيّد كاظم مدّعى آنها بودند ، و بيرون آمد از ايشان ركن رابع و بابى و قُرَّة العَين كه تفسير حالات ايشان ظاهر و واضحند . و اين مفاسد را علماء از مقدّمات ظهور مهدى و قائم آل محمّد صلّى الله عليه و آله مىدانند . » ملّا محمّد إسماعيل بن سميع اصفهانى كه از حكماء معاصر شيخ احسائى است شرحى بر رسالهء عرشيّهء ملّا صدراى شيرازى نوشته كه قسمت اوّل آن در آخر كتاب « أسرار الآيات » ملّا صدرا در طهران چاپ شده . در اين شرح ، ايراداتى بر شرح عرشيّهء شيخ احسائى گرفته و اعتراضات او را بر مشرب فلسفى حكماء جواب داده است . ترجمهء تقريبى مقدّمهء ملّا محمّد إسماعيل چنين است :